Jakie mamy w Polsce formy pieczy zastępczej ? Jaką drogę muszą przejść osoby, które które rozważają podjęcia się roli rodziców zastępczych? Na jakie wsparcie od państwa mogą liczyć?
Dziś chcemy przybliżyć temat budowania rodziny zastępczej od strony formalnej. Zapraszamy do lektury.
Chcę zostać rodzicem zastępczym. Co dalej?
Każda osoba dorosła, która chciałaby zostać rodzicem zastępczym, powinna zgłosić się do organizatora pieczy zastępczej w swoim powiecie (MOPS/PCPR/MOPR) Od tego momentu staje się kandydatem/ką do pełnienia funkcji rodzica zastępczego.
Po spełnieniu warunków (zweryfikowaniu przez organizatora pieczy zastępczej) oraz po uzyskaniu zgody właściwego sądu, kandydat/ka staje się rodzicem zastępczym dla konkretnego dziecka lub dzieci.
Proces stawania się rodzicem zastępczym można podzielić na cztery podstawowe etapy:
I ETAP – to złożenie dokumentów do organizatora pieczy:
- dowodu osobistego,
- zaświadczeń: lekarskiego o stanie zdrowia, psychiatrycznego o braku leczenia w szpitalu specjalistycznym, o braku uzależnień, o zatrudnieniu i wysokość dochodu, o braku wyroku za przestępstwo,
- odpisu skróconego aktu małżeństwa,
- jeżeli kandydat jest po rozwodzie – kopii wyroku rozwodowego,
- jeśli mieszkanie kandydata jest wynajmowane – kopii umowy najmu lokalu,
- oświadczenia o nie pozbawieniu lub ograniczeniu władzy rodzicielskiej.
II ETAP – to ocena warunków mieszkaniowo-bytowych. Czy są odpowiednie dla dziecka/dzieci i zapewniają zaspokojenie ich potrzeb do prawidłowego rozwoju.
III ETAP – to opinia psychologa i pedagoga. Otrzymanie pozytywnej rekomendacji od psychologa warunkuje przejście do ostatniego IV ETAPU, czyli KWALIFIKACJI i szkolenia, które uprawnia następnie do podjęcia się roli rodzica zastępczego.
Warto zaznaczyć, że rodzicem zastępczym nie może zostać m.in. osoba figurująca w rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym oraz osoba pozbawiona władzy rodzicielskiej lub z ograniczoną lub zawieszoną władzą rodzicielską.
Rodzice zastępczy są w stałym kontakcie z koordynatorem pieczy zastępczej, który jest wsparciem w wychowaniu i opiece w zależności od indywidualnych potrzeb dziecka będącego pod opieką rodzica/rodziców zastępczych.
Koordynator rodzinnej pieczy zastępczej
Koordynator rodzinnej pieczy zastępczej jest pośrednikiem pomiędzy rodziną zastępczą, RDD, a instytucją państwową organizującą pieczę zastępczą. Jest to bardzo ważna postać w życiu codziennym rodziców zastępczych i dzieci. Zgodnie z Art. 77 ‘Zadania koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej’: “Rodziny zastępcze i rodzinne domy dziecka obejmuje się, na ich wniosek, opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej”
Koordynator pieczy zastępczej:
- udziela pomocy rodzinom zastępczym i prowadzącym rodzinne domy dziecka w realizacji zadań wynikających z pieczy zastępczej; a także w nawiązaniu wzajemnego kontaktu,
- zapewnia rodzinom zastępczym oraz prowadzącym Rodzinne Domy Dziecka dostępu do specjalistycznej pomocy, w tym psychologicznej, rehabilitacyjnej, edukacyjnej dla dzieci,
- przygotowuje plan pomocy podopiecznemu, we współpracy z odpowiednio rodziną zastępczą lub prowadzącym rodzinny dom dziecka oraz asystentem rodziny,
- zgłasza do ośrodków adopcyjnych informacji o dzieciach z uregulowaną sytuacją prawną, w celu poszukiwania dla nich rodzin przysposabiających,
- wspiera pełnoletnich wychowanków rodzinnych form pieczy zastępczej.
Z wyników pracy koordynatora każdego roku sporządzane jest sprawozdanie, które jest przedstawiane organizatorowi pieczy zastępczej.
Ważne cechy takiego koordynatora to otwartość i umiejętność dzielenia się z innymi swoją wiedzą, dobrymi praktykami i rozwiązaniami, a przede wszystkim aktywność i nastawienie na jak najlepsze działanie w celu pomocy dzieciom.
Jakie mamy typy rodzin zastępczych w Polsce?
Rodziny zastępcze dzielą się na:
– spokrewnione – mogą tworzyć ją wstępni w linii prostej dziecka: dziadkowie, pradziadkowie lub rodzeństwo dziecka i małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim
– niezawodowe – tworzą je dalsi krewni, np. ciocia, wujek. Takie rodziny nie pobierają wynagrodzenia za wychowywanie dzieci, ale otrzymują wsparcie finansowe na każde dziecko, ulgi dla dzieci, pomoc specjalistów oraz świadczenie 500+.
– zawodowe, (w tym: pogotowia rodzinne, rodziny specjalistyczne) oraz rodzinne domy dziecka będące odpowiednikiem wielodzietnych rodzin.
Zawodową rodziną zastępczą mogą zostać zarówno małżonkowie, jak i osoby samotne. Rodzicielstwo zastępcze staje się tutaj zawodem, poza wsparciem finansowym otrzymuje się wynagrodzenie, a jeden z rodziców rezygnuje z pracy i poświęca czas na wychowanie dzieci. Taka rodzina zawodowa przyjmuje dwójkę lub trójkę dzieci, a jeśli jest rodzeństwo to nawet czworo.
Zawodowe rodziny zastępcze możemy podzielić na:
Specjalistyczne: rodzicielstwo zastępcze staje się zawodem. Jeden z rodziców rezygnuje z pracy, aby poświęcić swój czas na wychowanie dzieci z niepełnosprawnościami lub podejmuje się opieki nad małoletnimi matkami z dziećmi. Rodzina specjalistyczna wychowuje jedno lub dwoje dzieci.
Pogotowie rodzinne: to jedna z form rodziny zastępczej zawodowej. Dzieci przebywają w niej do kilku miesięcy, a czasem dłużej, do wyjaśnienia sytuacji prawnej dziecka. Zwykle trafiają tutaj dzieci z interwencji z domu rodzinnego lub przywożone bezpośrednio z porodówek.
Rodzinny dom dziecka: powstaje, gdy jeden z rodziców decyduje się zrezygnować z pracy, aby opiekować się większą liczbą dzieci. Można przyjąć do 8 dzieci. Rodzicielstwo staje się zawodem. Rodzinny dom dziecka funkcjonuje jak wielodzietna rodzina.
Rodzinę pomocową: tworzą ją osoby, które nie są jeszcze gotowe podjąć się roli rodziców zastępczych, ale chcą wesprzeć już istniejące rodziny. Rodziny pomocowe także kończą to samo szkolenie, co pozostałe rodziny zastępcze. Opiekują się dziećmi z rodzin zastępczych wtedy, gdy rodzice mają urlop (do 30 dni rocznie, nie dłużej niż 2 miesiące) lub w sytuacjach losowych.
Jaka forma pomocy przysługuje rodzicom?
Pomoc w opiece i wychowaniu dziecka rodzina zastępcza otrzymuje w formie świadczeń finansowych i niefinansowych, w tym także pomoc specjalistów, ulgi dla dzieci, 500+. Różne formy wsparcia przysługują rodzinie zastępczej w zależności od formy pieczy i liczby dzieci, nad którymi sprawowana jest opieka. Kwota świadczenia dla rodzin zastępczych jest zależna od tego, czy rodzice zastępczy są spokrewnieni z dzieckiem. Wysokość świadczeń oraz środków pomocowych dla poszczególnych typów rodzin zastępczych reguluje Art. 85 Ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. O wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
„Rodzinie zastępczej zawodowej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka przysługuje miesięczne wynagrodzenie nie niższe niż kwota 4100 zł”. Od 1 czerwca 2023 wysokość tych świadczeń ma uległa zmianie.
Zostańmy rodziną zastępczą!
Decyzja o pełnieniu misji rodzica zastępczego musi być przemyślana i świadoma. Szczególnie, aby uniknąć w przyszłości sytuacji, kiedy pojawią się trudności, a rodzice zastępczy w poczuciu zwątpienia będą rozważali oddanie podopiecznego z powrotem. Dla każdego dziecka jest to dramat, szczególnie, że dzieci, które trafiły do pieczy zastępczej, zazwyczaj przeżyły w swoich rodzinach traumy i przez to wymagają empatycznej opieki osób, które z uwagą się nimi zaopiekują, zapewnią poczucie bezpieczeństwa i spokój. Osoba, która ubiega się o pełnienie funkcji rodzica zastępczego, musi przedstawić opinię od psychologa, w której zawarte jest potwierdzenie o odpowiednich predyspozycjach i motywacji do stania się rodzicem/rodziną zastępczą. Poza opinią przedstawia się także zaświadczenie o dobrym stanie zdrowia oraz posiadaniu odpowiednich warunków bytowo-mieszkaniowych do stworzenia takiej rodziny.
Przyszli rodzice zastępczy muszą ukończyć podstawowe szkolenie , które trwa zwykle 12 tygodni i jest już końcowym etapem drogi do podjęcia się roli rodziny zastępczej. Dodatkowe szkolenie dla rodzin zawodowych (specjalistycznych, pogotowi rodzinnych i rodzinnych domów dziecka) trwa 4 tygodnie.
Oprócz spełnienia tych formalnych założeń, które reguluje Art. 42 Ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej trzeba spełnić te ogólnoludzkie, wynikające z osobowości i charakteru danej osoby. Rodzice zastępczy powinni wykazywać się otwartością, zaangażowaniem, cierpliwością i odpowiedzialnością. Mieć w sobie empatię i poczucie pełnionej misji.
Niezwykle ważna jest tutaj motywacja, wyrażona w autentycznej potrzebie serca i chęci stworzenia domu, w którym podopieczni będą dorastać w atmosferze miłości i wsparcia, które pozwolą im odnaleźć się w życiu dorosłym. Zachęcamy do przeczytania naszego ostatniego artykułu na blogu, w którym skupiamy się na motywacji serca i wyzwaniach rodzicielstwa zastępczego.
