Zespół Alkoholowych Zaburzeń Płodowych (FASD) to temat kampanii społecznej „Jedna decyzja może chronić całe życie dziecka – ciąża bez alkoholu to bezpieczny start”, organizowanej przez Fundację Hemmersbach Kids’ Familywraz z partnerami.
Celem kampanii jest zwiększanie świadomości na temat FASD oraz budowanie zrozumienia dla dzieci i rodzin, które mierzą się z codziennymi wyzwaniami związanymi z tym zaburzeniem. Wiedza i wsparcie mogą realnie poprawić jakość życia całych rodzin.
Jednym z elementów kampanii są bezpłatne webinary prowadzone przez Małgorzatę Tomanik – uznaną ekspertkę z Kanady, która od ponad 20 lat wspiera dzieci i rodziny związane z FASD. Jest założycielką poradni Parenting Paradigm, certyfikowanym Key Workerem FASD oraz autorką książki „FASD. Wsparcie środowiskowe dla dzieci i nastolatków”, wydanej przez PZWL Wydawnictwo Lekarskie – partnera kampanii.
Rozmawiamy z Małgorzatą Tomanik o tym, dlaczego wiedza na temat FASD jest dziś tak ważna, jak wspierać dzieci i rodziny oraz dlaczego warto wziąć udział w webinarach.
FASD to wyzwanie dla całych rodzin
W swojej pracy od lat wspiera Pani dzieci i rodziny związane z FASD. Co sprawia, że ten temat jest dziś tak ważny społecznie?
Małgorzata Tomanik: FASD jest dziś jednym z ważniejszych wyzwań zdrowotnych i społecznych. Dotyczy rodzin o różnym statusie społecznym, poziomie wykształcenia i pochodzeniu – może pojawić się w każdym środowisku.
W swojej pracy bardzo często spotykam rodziny, które przez lata próbują zrozumieć, dlaczego codzienne sytuacje stają się tak dużym wyzwaniem. Osoby z FASD często mierzą się z trudnościami w codziennym funkcjonowaniu, nauce, relacjach czy samodzielności. To wpływa nie tylko na ich życie, ale również na sytuację całych rodzin oraz systemu wsparcia społecznego i zdrowotnego.
Wciąż jednak zbyt wiele osób pozostaje bez odpowiedniej diagnozy i pomocy. Dlatego tak ważne są edukacja, zrozumienie i budowanie systemowego wsparcia — zarówno dla dzieci, jak i ich opiekunów.
Rodziny potrzebują zrozumienia, nie oceniania
Dlaczego wiedza o FASD nadal jest niewystarczająca – mimo że problem dotyczy tak wielu dzieci i rodzin?
M.T.: Wiedza na temat wpływu alkoholu na rozwój dziecka w okresie prenatalnym nadal nie jest wystarczająco rozpowszechniona — zarówno w społeczeństwie, jak i w części środowisk zawodowych. Wciąż brakuje też systemowego wsparcia dla kobiet zmagających się z uzależnieniem oraz ich rodzin.
Wiele rodzin wciąż obawia się oceniania i niezrozumienia, dlatego tak ważne jest budowanie bezpiecznej przestrzeni do rozmowy i szukania pomocy. Temat FASD często budzi silne emocje i bywa oceniany w sposób moralizujący, co utrudnia otwartą rozmowę i skuteczne działania pomocowe. Tymczasem rodziny potrzebują przede wszystkim zrozumienia, rzetelnej wiedzy i dostępu do wsparcia.
FASD wpływa na życie całych rodzin, dlatego tak ważne są edukacja, profilaktyka oraz budowanie systemu pomocy dla dzieci, rodziców i opiekunów. Wierzymy, że nasza kampania społeczna może być ważnym krokiem w tym kierunku.
Wiedza pomaga lepiej rozumieć dziecko
Jednym z ważnych elementów kampanii są webinary poświęcone diagnozie i codziennemu wsparciu dzieci z FASD. Jakiej praktycznej wiedzy mogą spodziewać się uczestnicy?
M.T.: Podczas webinarów uczestnicy dowiedzą się, czym jest FASD i jak wpływa ono na codzienne funkcjonowanie dziecka oraz całej rodziny. Będziemy rozmawiać o diagnozie, możliwościach wsparcia terapeutycznego oraz praktycznych rozwiązaniach, które pomagają dzieciom lepiej odnajdywać się w codziennych sytuacjach.
Dużo uwagi poświęcimy również temu, jak budować wspierające i bezpieczne środowisko dla dziecka – zarówno w domu, jak i w przedszkolu czy szkole.
Zależy nam na tym, aby rodzice, opiekunowie i specjaliści wychodzili z webinarów nie tylko z większą wiedzą, ale także z konkretnymi narzędziami, które mogą wykorzystać w codziennym życiu.
Komu szczególnie poleciłaby Pani udział w webinariach — rodzicom, nauczycielom, specjalistom, rodzinom zastępczym?
M.T.: Webinary kierujemy do wszystkich osób, które wspierają dzieci i młodzież z FASD — rodziców biologicznych, rodzin zastępczych, nauczycieli, specjalistów czy opiekunów.
Szczególnie zapraszamy osoby, które na co dzień mierzą się z trudnościami wychowawczymi, edukacyjnymi lub emocjonalnymi związanymi z opieką nad dzieckiem z FASD i szukają większego zrozumienia oraz praktycznych wskazówek.
Bardzo zależy nam na atmosferze akceptacji i szacunku wobec wszystkich rodzin. Naszym celem nie jest ocenianie, lecz wspieranie i budowanie wiedzy.
Jakie są najczęstsze trudności, z którymi zgłaszają się do Pani rodzice i opiekunowie dzieci z FASD?
M.T.: Wielu rodziców i opiekunów mówi przede wszystkim o zmęczeniu i poczuciu bezradności. Często mają wrażenie, że dotychczasowe metody wychowawcze nie przynoszą efektów, mimo ogromnego zaangażowania i troski o dziecko.
Trudności mogą dotyczyć impulsywności, problemów z koncentracją, organizacją codziennych czynności czy radzeniem sobie z emocjami. Wiele rodzin potrzebuje wsparcia również w okresach zmian — na przykład podczas rozpoczęcia szkoły, dojrzewania czy nauki samodzielności.
Rodzice i opiekunowie często szukają nie tylko konkretnych strategii działania, ale także zrozumienia i poczucia, że nie są w tym sami. Dodatkowym wyzwaniem bywa brak odpowiedniego wsparcia systemowego oraz niezrozumienie ze strony otoczenia.
„To nie jest zła wola dziecka”
Podczas webinariów uczestnicy będą mogli lepiej zrozumieć zachowania dzieci z FASD. Dlaczego to jest tak ważne w codziennych relacjach?
M.T.: Lepsze zrozumienie FASD pomaga spojrzeć na zachowanie dziecka z innej perspektywy – nie jak na „złe zachowanie” czy brak chęci współpracy, ale jako efekt trudności neurorozwojowych, z którymi dziecko mierzy się każdego dnia.
Dzieci z FASD często inaczej odbierają bodźce, reagują emocjonalnie lub mają trudność z organizacją codziennych czynności. Gdy rodzice i opiekunowie rozumieją źródło tych zachowań, łatwiej im dostosować sposób komunikacji i wsparcia do realnych potrzeb dziecka.
Bardzo często rodzice mówią później, że po raz pierwszy zaczynają patrzeć na zachowanie dziecka z większym spokojem i zrozumieniem. To zmienia codzienne relacje – pomaga budować większy spokój, poczucie bezpieczeństwa i wzajemne zaufanie. Dla wielu rodzin jest to moment przełomowy: zamiast frustracji pojawia się większe zrozumienie i empatia.
Szczególnie ważne jest budowanie bezpiecznej więzi z dzieckiem, ponieważ wiele dzieci z FASD ma za sobą trudne doświadczenia i potrzebuje stabilnego, wspierającego otoczenia.
Praktyczne wsparcie dla rodziców i specjalistów
W kampanii mówimy także o Pani książce „FASD. Wsparcie środowiskowe dla dzieci i nastolatków”. Co wyróżnia tę publikację?
M.T.: Wiele publikacji dotyczących FASD koncentruje się głównie na diagnozie lub terapii. W tej książce szczególną uwagę poświęcam codziennemu funkcjonowaniu dziecka i praktycznemu wsparciu całej rodziny.
Pokazuję, jak można dostosowywać otoczenie dziecka – w domu, przedszkolu czy szkole – tak, aby ułatwiać mu codzienne życie i rozwój. Książka zawiera konkretne strategie oraz rozwiązania dostosowane do różnych etapów rozwoju dziecka i nastolatka.
Łączy wiedzę medyczną, psychologiczną i pedagogiczną z praktyką oraz doświadczeniami rodzin i specjalistów. Zależało mi na tym, aby była realnym wsparciem dla osób, które na co dzień opiekują się dziećmi i młodzieżą z FASD.
Dla kogo szczególnie wartościowa będzie ta książka?
M.T.: Książka powstała przede wszystkim z myślą o rodzicach i opiekunach dzieci z FASD, którzy każdego dnia mierzą się z wieloma wyzwaniami i szukają skutecznych, sprawdzonych sposobów wsparcia dziecka.
Będzie również wartościowa dla nauczycieli, pedagogów, psychologów, terapeutów oraz wszystkich specjalistów pracujących z dziećmi i młodzieżą z FASD. Pomaga lepiej zrozumieć potrzeby tych dzieci i pokazuje konkretne rozwiązania, które można wykorzystać w codziennej pracy.
Publikacja zawiera także informacje dotyczące procesu diagnostycznego, dlatego może być pomocna również dla osób rozpoczynających pracę w obszarze FASD.
Czy książka może być dobrym uzupełnieniem wiedzy zdobytej podczas webinariów?
M.T.: Zdecydowanie tak. Podczas webinarów będziemy omawiać najważniejsze zagadnienia związane z FASD oraz codziennym wsparciem dzieci i rodzin, natomiast książka pozwala pogłębić tę wiedzę i wrócić do konkretnych tematów w dogodnym momencie.
Wiem, jak często rodzice i opiekunowie czują się pozostawieni sami sobie, dlatego chciałam stworzyć publikację, do której można wracać w codziennych sytuacjach.
Jakie praktyczne wskazówki i rozwiązania znajdą w niej rodzice oraz specjaliści?
M.T.: W książce pokazuję praktyczne rozwiązania, które mogą wspierać dziecko w codziennym funkcjonowaniu – zarówno w domu, jak i w szkole czy innych środowiskach. Dotyczą one między innymi organizacji dnia, budowania poczucia bezpieczeństwa, wspierania samodzielności oraz radzenia sobie z trudnymi sytuacjami i emocjami.
Dużo miejsca poświęcam także wzmacnianiu relacji między dzieckiem a opiekunem, ponieważ poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności ma ogromne znaczenie dla dzieci z FASD.
W publikacji znajdują się również konkretne przykłady narzędzi pomocnych w codziennym życiu — na przykład pomoce wizualne, które pomagają dziecku lepiej rozumieć plan dnia i kolejne czynności. Takie rozwiązania mogą zmniejszać stres i ułatwiać budowanie codziennych nawyków.
Zależało mi na tym, aby książka była praktycznym wsparciem zarówno dla rodziców, jak i specjalistów pracujących z dziećmi i młodzieżą z FASD.
Nie trzeba mierzyć się z tym samodzielnie
Co powiedziałaby Pani osobom, które zastanawiają się, czy warto wziąć udział w webinariach, nawet jeśli dopiero zaczynają poznawać temat FASD?
M.T.: Myślę, że właśnie początek jest najlepszym momentem, aby zdobywać wiedzę o FASD. Im wcześniej rodzice, opiekunowie czy specjaliści poznają potrzeby dzieci i mechanizmy związane z tym zaburzeniem, tym łatwiej mogą budować wspierające środowisko i unikać wielu niepotrzebnych frustracji.
Podczas webinarów będziemy mówić nie tylko o teorii, ale przede wszystkim o codziennych doświadczeniach rodzin i praktycznych rozwiązaniach, które naprawdę pomagają.
Mam nadzieję, że uczestnicy wyjdą z tych spotkań nie tylko z większą wiedzą, ale też z poczuciem ulgi, zrozumienia i przekonaniem, że nie są w tym sami.
Już 11 czerwca zapraszamy na bezpłatny webinar „FASD – jak wpływa na rozwój dziecka?”, a 18 czerwca na spotkanie „FASD – diagnoza i co dalej? Jak skutecznie wspierać dziecko i rodzinę?”.
To przestrzeń dla rodziców, opiekunów, nauczycieli i specjalistów, którzy chcą lepiej zrozumieć potrzeby dzieci z FASD, zdobyć praktyczną wiedzę i poczuć, że w tych wyzwaniach nie są sami.
Spotkania poprowadzi Małgorzata Tomanik – ekspertka od lat wspierająca dzieci, młodzież i rodziny związane z FASD. Uczestnicy otrzymają nie tylko rzetelną wiedzę, ale również konkretne wskazówki pomocne w codziennym funkcjonowaniu i budowaniu wspierających relacji z dzieckiem.
